ریگیری طلا چیست و چه زمانی لازم است؟
نوشتهٔ امیرحسین قربانپور
ریگیری یعنی سنجشِ آزمایشگاهیِ عیارِ واقعیِ طلا. روشهای ریگیری (سنگ محک، فلورسانس ایکس، ذوب و چگالی)، پرت، هزینه، و اینکه چه زمانی لازم است — به زبان مغازهدار.
ریگیری یعنی تعیینِ عیارِ واقعی یک قطعه طلا در آزمایشگاه. خروجیاش یک عدد است: از هر ۱۰۰۰ واحد وزنِ این قطعه، چند واحدش طلای خالص است. طلای ۱۸ عیار یعنی ۷۵۰ از ۱۰۰۰؛ آبشدهٔ بازار معمولاً حوالیِ ۷۰۵ است.
این تفاوت با «خلوص» هم دارد: خلوص همان درصدِ طلای خالص است و عیار همان عدد در هزار. وقتی میگویند عیارِ این قطعه ۷۴۰ است، یعنی ۷۴ درصدش طلای خالص است و بقیهاش مس، نقره یا فلزِ دیگر.
چرا چشم و محکِ سنگ کافی نیست
محکِ سنتی و رنگِ ظاهری فقط سطح را میگویند. آلیاژِ زیرِ روکش، لحیمِ بندها و قطعاتِ غیرطلا در قفل و اتصالها با چشم دیده نمیشوند. لحیمی که بندها را به هم وصل میکند تقریباً همیشه عیارِ پایینتری از خودِ قطعه دارد، و در یک دستبندِ ظریف سهمِ همین لحیم کم نیست.
روی یک معاملهٔ چند صد میلیونی، یک درصد خطای عیار یعنی چند میلیون تومان. برای همین است که وقتی مبلغ بزرگ میشود، حدسزدن جای خودش را به سنجش میدهد.
ریگیری طلا چطور انجام میشود؟
روش یکی نیست؛ چند روشِ رایج وجود دارد که از نظرِ دقت و هزینه فرق میکنند. دانستنِ تفاوتشان کمک میکند بفهمید برگهٔ آزمایشگاه چقدر قابلِ اتکاست.
- سنگِ محک و اسید — قدیمیترین روش. قطعه را روی سنگ میکشند و با اسید واکنش را میسنجند. ارزان و سریع است، ولی فقط سطح را میگوید و تقریبی است؛ برای تشخیصِ کلی خوب است، برای عددِ دقیق نه.
- دستگاهِ فلورسانس پرتوِ ایکس (XRF) — دستگاهی که بدونِ آسیب به قطعه، ترکیبِ فلزها را میخواند. سریع و بدونِ ذوب است و در بسیاری از مغازهها و آزمایشگاهها هست. محدودیتش این است که باز هم بیشتر لایهٔ سطحی را میخواند، پس یک روکشِ ضخیم میتواند گمراهش کند.
- روشِ ذوب (کوپلاسیون یا سنجشِ آتش) — قطعه یا نمونهای از آن ذوب میشود و طلای خالص جدا و توزین میشود. دقیقترین روش و مبنای مرجع است، ولی قطعه در این روش از بین میرود، پس برای آبشده و شمش مناسب است نه برای مصنوعی که میخواهید سالم بماند.
- سنجشِ چگالی (وزنِ مخصوص) — بر پایهٔ وزن و حجمِ قطعه کار میکند. ارزان است، ولی آلیاژهایی که چگالیِ نزدیک به طلا دارند میتوانند فریبش بدهند، پس بهتنهایی برای مبالغِ بزرگ کافی نیست.
پرتِ ریگیری چیست؟
در روشهایی که نمونهبرداری یا ذوب دارند، مقدارِ کوچکی از طلا در جریانِ کار از دست میرود؛ به این «پرت» میگویند. پرت بخشی از هزینهٔ کار است و در قیمتِ نهاییِ خریدِ آبشده لحاظ میشود. وقتی نرخِ خرید را برای مشتری میشکنید، بهتر است پرت را جدا و شفاف بگویید، نه اینکه در یک عددِ نهایی پنهانش کنید.
چهوقت ریگیری لازم است
- آبشده و شمشِ بدون شناسنامه — تقریباً همیشه.
- خریدهای بزرگ از افراد ناشناس — وقتی مبلغ از حدِ ریسکِ قابلِ قبولِ شما بالاتر میرود.
- قطعهٔ بدونِ کد و بدونِ فاکتور که تاریخچهاش معلوم نیست.
- اختلاف بر سرِ عیار بین خریدار و فروشنده؛ برگهٔ آزمایشگاه بحث را تمام میکند.
- معاملهٔ آبشده بینِ همکاران وقتی طرفِ مقابل هم باید به عدد اعتماد کند.
برای خرید یک انگشترِ کوچکِ کددار از یک منبعِ شناختهشده، ریگیری معمولاً بهصرفه نیست.
مراحل کار
- قطعه توزین و ثبت میشود.
- نمونهبرداری یا سنجش انجام میشود (بسته به روش؛ برخی نمونهٔ کوچکی برمیدارند، برخی بدونِ آسیب میسنجند).
- عیار بهصورتِ عدد در هزار گزارش میشود.
- برگهٔ نتیجه صادر میشود که سندِ معامله است.
عیارِ سنجیدهشده چطور روی قیمت اثر میگذارد؟
عددی که آزمایشگاه میدهد مستقیم واردِ محاسبهٔ قیمت میشود. اگر مبنای نرخِ آبشده عیار ۷۰۵ باشد و ریگیری عیارِ واقعی را ۷۰۲ اعلام کند، وزنِ معادل کمی کم میشود و قیمت هم به همان نسبت. روی وزنِ بالا، همین اختلافِ سه واحد رقمِ کوچکی نیست. میتوانید اثرش را در محاسبه قیمت طلای دست دوم و شکسته ببینید.
نکته برای مغازهدار
- عیارِ حکشده روی مصنوع را مبنای معاملهٔ بزرگ نگذارید؛ همیشه عیارِ واقعی نیست.
- برای مبالغِ بزرگ آزمایشگاهی را انتخاب کنید که طرفِ مقابلِ معامله هم قبولش داشته باشد، وگرنه برگه بحث را تمام نمیکند.
- نرخِ مبنا را پیش از رفتن به آزمایشگاه با طرفِ مقابل روشن کنید، چون تا برگشتنِ نتیجه نرخ تغییر میکند.
هزینه و زمان
هزینه معمولاً نسبت به مبلغِ معامله ناچیز است و زمانِ کار در بیشترِ آزمایشگاهها همانروزه است. تعرفه شهربهشهر و آزمایشگاهبهآزمایشگاه فرق میکند، پس پیش از بردنِ طلا تلفنی بپرسید.
پرسشهای متداول
ریگیری به طلا آسیب میزند؟ بستگی به روش دارد. فلورسانسِ پرتوِ ایکس و سنجشِ چگالی بدونِ آسیباند؛ روشِ ذوب قطعه را از بین میبرد و برای آبشده مناسب است نه برای مصنوعِ سالم.
عیارِ ۷۰۵ یعنی چه؟ یعنی از هر ۱۰۰۰ واحد وزن، ۷۰۵ واحد طلای خالص است — همان مبنای رایجِ آبشدهٔ بازار.
برگهٔ ریگیری اعتبارِ قانونی دارد؟ برگه سندِ توافقِ دو طرفِ معامله است و ریسکِ عیار را کم میکند؛ برای اینکه واقعاً کارساز باشد باید هر دو طرف آزمایشگاهِ صادرکننده را قبول داشته باشند.
آبشده را حتماً باید ریگیری کرد؟ برای مبالغِ بزرگ و طرفِ ناشناس تقریباً همیشه. آبشده شناسنامه ندارد و تنها راهِ مطمئنِ دانستنِ عیارِ واقعی همین است.
شماره تماس آزمایشگاهها
فهرستِ آزمایشگاههای ریگیری ایران به تفکیکِ شهر، همراه با شمارهٔ تماس، در این صفحه گردآوری شده و مرتب بازبینی میشود. برای فهمیدنِ اینکه نرخِ آبشده از کجا میآید هم پله آهنی و مظنه طلا را ببینید.
دربارهٔ نویسنده
امیرحسین قربانپور — بنیانگذار زرسا
۸ سال سابقه در فروش طلا و زیورآلات و ۵ سال فعالیت در بازار آبشده و سکه؛ بنیانگذار برندهای امیرگلد، زرسا و پله آهنی.